Dla szkół

Wzrost liczby diagnoz ADHD wynika z kilku czynników. Po pierwsze, nasza wiedza o tym zaburzeniu znacznie się poszerzyła - potrafimy lepiej rozpoznawać jego objawy, szczególnie u dziewcząt, które przez lata były niedodiagnozowane. Dodatkowo, współczesna edukacja i większa świadomość społeczna sprawiają, że rodzice częściej szukają profesjonalnej pomocy dla swoich dzieci.

Diagnozę ADHD może postawić tylko specjalista, ale jako nauczyciel możesz jednak zwrócić uwagę na charakterystyczne wzorce zachowań, szczególnie w dwóch obszarach:

1. w obszarze uwagi uczniowie często mają trudności z koncentracją na szczegółach, szybko tracą zainteresowanie rozpoczętym zadaniem, mają wyraźne problemy z organizacją pracy i często „wyłączają się” podczas lekcji, wydając się nieobecni myślami;
2. w obszarze zachowania możemy zaobserwować nadmierną ruchliwość lub wewnętrzny niepokój, wyraźne trudności z zachowaniem ciszy podczas pracy, tendencję do impulsywnego udzielania odpowiedzi bez przemyślenia oraz częste przerywanie wypowiedzi innych osób;

‍

Warto dokumentować te obserwacje i dzielić się nimi z pedagogiem szkolnym oraz rodzicami. Systematyczny zapis zachowań ucznia może być pomocny w procesie diagnostycznym.

Warto zwrócić uwagę na ucznia i rozważyć rozmowę z rodzicami, gdy zaobserwujesz:

• wyraźne trudności z utrzymaniem uwagi podczas lekcji, nawet przy zadaniach, które uczeń rozumie;
• częste gubienie lub zapominanie przyborów szkolnych;
• trudności z organizacją pracy i rozpoczynaniem zadań;
• znaczącą różnicę między wiedzą ucznia a jego wynikami w testach;
• impulsywne zachowania i trudności w kontrolowaniu emocji;
• problemy z wykonywaniem poleceń wieloetapowych;

Zaobserwowane trudności mogą wskazywać na ADHD, jeśli utrzymują się przez dłuższy czas (minimum 6 miesięcy), pojawiają się w różnych sytuacjach oraz znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie ucznia lub uczennicy. Dopiero spełnienie wszystkich tych kryteriów może sugerować potrzebę profesjonalnej diagnozy.

Pytania w Konkretniku zostały opracowane w oparciu o uznane kryteria diagnostyczne ADHD oraz skonsultowane z ekspertami w dziedzinie psychologii z Centrum CBT.

‍

Należy jednak pamiętać, że mimo to Konkretnik nie stawia diagnozy. Za to pomaga w identyfikowaniu obszarów wymagających wsparcia i proponuje strategie radzenia sobie z trudnościami. Wskazówki te zostały przygotowane na bazie sprawdzonych technik terapii poznawczo-behawioralnej.

ADHD może objawiać się u dziewcząt inaczej niż u chłopców. Ważne, by nauczyciele byli tego świadomi, zwłaszcza ze względu na niedodiagnozowanie dziewczynek.

U chłopców częściej obserwujemy wyraźne zachowania zewnętrzne: nadmierną ruchliwość, impulsywność i ogólne problemy z zachowaniem. Natomiast u dziewcząt ADHD może być trudniejsze do zauważenia – częściej mają one problemy z koncentracją, „odpływają myślami” podczas lekcji, są nadmiernie gadatliwe. Co ciekawe, dziewczęta z ADHD mogą sprawiać wrażenie bardzo zorganizowanych, ale osiągają to kosztem ogromnego wysiłku i napięcia wewnętrznego.
‍

To właśnie te różnice sprawiają, że ADHD u dziewcząt często pozostaje niezdiagnozowane lub diagnoza stawiana jest znacznie później niż u chłopców. Dlatego tak ważne jest, by być uważnym na te mniej oczywiste symptomy.

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe o podłożu biologicznym – nie jest wynikiem błędów wychowawczych, czy złej diety. Badania naukowe wskazują na silne uwarunkowania genetyczne – jeśli dziecko ma ADHD, istnieje duże prawdopodobieństwo, że jedno z rodziców również się z nim zmaga.

‍

Zaburzenie wiąże się z odmiennym funkcjonowaniem określonych obszarów mózgu i gospodarką neuroprzekaźników, a szczególnie dopaminy i noradrenaliny. Warto podkreślić, że ADHD nie ma związku z inteligencją czy możliwościami intelektualnymi ucznia.

Tak, uczeń z diagnozą ADHD ma do tego pełne prawo, zgodnie z Rozporządzeniem MEN. Dostosowania są konieczne nie dlatego, że uczeń ma mniejsze możliwości intelektualne, ale by mógł w pełni pokazać swoją wiedzę, mimo trudności wynikających z zaburzenia.

‍

Najczęstsze formy dostosowań to wydłużony czas pracy, możliwość pisania egzaminu w osobnej Sali, czy dzielenie materiału na mniejsze partie. Podstawą do otrzymania dostosowań jest opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej. Warto pamiętać, że to nie jest przywilej, a wyrównanie szans edukacyjnych.

ADHD to nie choroba – nie da się go wyleczyć jak przeziębienia. To sposób, w jaki działa mózg ucznia. Diagnoza pomaga lepiej zrozumieć nastolatka i świadomie wykorzystywać jego mocne strony, takie jak kreatywność czy szybkość w działaniu. Z odpowiednim wsparciem i strategiami można skutecznie zmniejszyć uciążliwość objawów i poprawić codzienne funkcjonowanie.

W licznych badaniach stwierdzono, że skuteczne leczenie może zmniejszyć nasilenie objawów nawet o 30–50% Aby osiągnąć takie wyniki kluczowe jest, aby leczenie było dostosowane do potrzeb pacjenta i prowadzone pod ścisłą kontrolą specjalistów.

Co ciekawe, badanie przeprowadzone w Szwecji wśród 657 720 uczniów kończących dziewiątą klasę szkoły podstawowej wykazało, że leczenie farmakologiczne ADHD przez trzy miesiące przyniosło poprawę wyników w nauce, a tym samym wzrosła suma punktów ocen oraz zmniejszyło się ryzyko braku kwalifikacji do szkoły średniej o 20%.

Tak, nieleczone lub niewspierane ADHD może znacząco wpłynąć na wyniki egzaminów maturalnych. Trudności z utrzymaniem uwagi, organizacją pracy, czy kontrolą czasu mogą przełożyć się na gorsze wyniki, nieadekwatne do faktycznej wiedzy ucznia.

‍

Dlatego tak ważne jest, by uczeń z ADHD otrzymał odpowiednie dostosowania, także podczas matury – określa je coroczny Komunikat Dyrektora CKE. Mogą one obejmować wydłużony czas pracy, dostosowane arkusze, czy możliwość pisania w osobnej sali. Odpowiednio wcześnie wdrożone wsparcie i dostosowania mogą pomóc uczniowi lepiej wykorzystać swój potencjał podczas egzaminu.